Nieuws

Pyrrolizidine alkaloïden (PA’s) zijn natuurlijke toxines die de voorbije jaren steeds meer aandacht krijgen, vooral binnen de sector van kruiden en specerijen. Deze verbindingen worden door planten geproduceerd als natuurlijk verdedigingsmechanisme tegen herbivoren en komen voor in duizenden plantensoorten.

Hun aanwezigheid in voeding is echter niet zonder risico. Bepaalde PA’s — voornamelijk de 1,2-onverzadigde vormen — zijn gekend om hun hepatotoxische, genotoxische en carcinogene eigenschappen, waardoor langdurige blootstelling via voeding een relevant voedselveiligheidsrisico vormt.

Waar komt de contaminatie vandaan?

Contaminatie via mee geoogste onkruiden

Bij kruiden en specerijen zijn PA’s zelden intrinsiek aanwezig in het gewas zelf. In de meeste gevallen is de contaminatie afkomstig van PA-producerende onkruiden die samen met het hoofdgewas worden geoogst.

Daardoor hangt de aanwezigheid van PA’s sterk samen met landbouwpraktijken, omgevingsfactoren, effectiviteit van onkruidbestrijding en leverancierscontroles. 

Producten zoals oregano, tijm, basilicum en kruidenmixen zijn bijzonder gevoelig. Ook thee, kruideninfusies en plantaardige voedingssupplementen behoren tot de gekende risicocategorieën.

Waarom gedroogde kruiden extra gevoelig zijn

De Europese wetgeving besteedt niet toevallig veel aandacht aan gedroogde kruiden. 

Tijdens het droogproces wordt water verwijderd terwijl contaminanten zoals PA’s aanwezig blijven. Hierdoor ontstaat een concentratie-effect: beperkte contaminatie op het veld kan uiteindelijk leiden tot aanzienlijk hogere concentraties in het eindproduct.

Daarnaast wordt het na het drogen, versnijden of vermalen van kruiden veel moeilijker om contaminatieve plantenfragmenten visueel te herkennen en te verwijderen. Dat verhoogt het risico dat contaminatie onopgemerkt in de voedselketen terechtkomt.

Voor specerijen blijven de wettelijke limieten voorlopig beperkter. Momenteel is enkel voor komijn een specifieke maximumwaarde vastgelegd.

Waarom betrouwbare analyse zo uitdagend is

Een heterogene contaminatie

Een van de belangrijkste kenmerken van PA-contaminatie is de heterogene verdeling.

PA’s zijn meestal niet homogeen verspreid over een batch, maar geconcentreerd in kleine fragmenten van contaminatieve plantendelen. Daardoor kan er aanzienlijke variatie ontstaan binnen één lot en kunnen verschillende deelstalen tot verschillende analyseresultaten leiden.

Dit gedrag vertoont sterke gelijkenissen met mycotoxines en heeft belangrijke gevolgen voor zowel staalname als analyse.

Staalname: de meest kritische stap

Het belang van representatieve staalname wordt expliciet erkend in de Europese wetgeving.

Verordening (EU) 2023/2783 rond plantentoxines sluit daarom aan bij de staalnameprincipes voor mycotoxines uit Verordening (EU) 2023/2782. Beide contaminanten vertonen immers een vergelijkbaar heterogeen gedrag.

Voor operatoren betekent dit dat staalnameprotocollen zorgvuldig moeten worden uitgewerkt. Bij grote partijen gedroogde kruiden en specerijen kunnen verzamelstalen oplopen tot 2 kg om de variabiliteit binnen het lot voldoende te capteren.

Hoe Primoris hiermee omgaat

Meer dan detectie: het belang van homogenisatie

Geavanceerde analysetechnieken zoals UPLC-MS/MS maken het mogelijk om meerdere PA’s op zeer lage niveaus te detecteren. Toch hangt de betrouwbaarheid van het eindresultaat sterk af van de staalvoorbereiding.

Door de heterogene verdeling van PA’s is een goede homogenisatie essentieel.

Bij Primoris wordt daarom bijzondere aandacht besteed aan het maal- en mengproces. Voldoende vrije ruimte in de blender zorgt voor optimale turbulentie, wat cruciaal is om contaminanten homogeen te verdelen binnen het laboratoriumstaal.

Dit vermindert aanzienlijk het risico op niet-representatieve resultaten en versterkt de betrouwbaarheid van analytische data voor compliance en risico-evaluatie.

Wat betekent dit voor QA-professionals?

PA-contaminatie volledig elimineren is niet mogelijk. Maar het risico kan wel beheerst worden via goede landbouwpraktijken, representatieve staalname en een betrouwbare analytische interpretatie.

Voor QA-professionals is inzicht in de variabiliteit van PA-contaminatie essentieel om onderbouwde compliancebeslissingen te nemen.

Vragen over PA-analyses in kruiden of specerijen? Neem gerust contact op met onze experten.